T.C. KÜLTÜR VE TURİZM BAKANLIĞI Edirne İl Kültür ve Turizm Müdürlüğü

MİLLİ MÜCADELE VE LOZAN MÜZESİ

     Ülkemizde Milli Mücadele ve Türk İstiklal Harbi ile ilgili müze sayısı çok azdır.  Trakya Üniversitesi, Karaağaç Yerleşkesi, Güzel Sanatlar Fakültesi  bünyesinde bulunan Lozan Müzesi ve İlhan Koman Heykel ve Resim Müzesi de bu alanda az sayıdaki müzelerimizdendir. Söz konusu müzenin kurulması fikri ilk defa 1996’da ortaya çıkmış ve “Lozan Anıtı”, “Lozan Meydanı” ve “Lozan Müzesi” tanımlanmaları ile şekil kazanmıştır. Müzenin bulunduğu yerleşke içerisinde Lozan Anıtı dikilmesi Üniversite Senatosu’nun 27.11.1996 tarih ve 7 numaralı kararı ile alınmış ve gerekçe olarak da “Meriç nehrinin Yunanistan tarafındaki Karaağaç bölgesini Savaş Tazminatı olarak Cumhuriyet topraklarına katılmasının” Lozan Barış Antlaşması ile olduğu vurgulanmıştır. Lozan Anıtı ve Meydanı 110 günde tamamlanarak 19 Temmuz 1998 günü Cumhurbaşkanı Süleyman Demirel tarafından açılışı yapılmıştır.
     Aynı dönemde bu alan içerisinde bir de “Lozan Müzesi” kurma fikri ortaya atılmış ve Lozan Anıtı’nın inşaat çalışmaları sürerken müze için de belge ve bilgi toplanılması yoluna gidilmiştir. Bu dönemde Müzenin kurulması ile ilgili çalışmalar Kütüphane ve Dokümantasyon Daire Başkanlığı’nca yürütülmüştür. Ayrıca anıtın ve müzenin yapımını fonlamak maksadıyla bir de yardım kampanyası başlatılmıştır. Lozan Antlaşmasına ait kitap, belge ve dokümanların sergileneceği “Lozan Müzesi’nin” düzenlenmesi için bazı araştırmalar yapılmış, sonuçta müzenin bir odası “İnönü Vakfı”, bir odası da “Tarihi Araştırmalar ve Dokümantasyon Merkezleri Kurma ve Geliştirme Vakfı” tarafından bağışlanan kitap, belge ve bazı materyallerle düzenlenmiştir. Ayrıca Lozan ile ilgili bazı kitaplar da müzenin giriş koridoruna konulan bir camekânda sergilenmek üzere satın alınmıştır. Kültür Bakanlığı’nın 28.08.2000 tarih ve 9658 sayılı yazısı ile Müze resmi kimliğine kavuşmuştur.
     Kurulduktan sonra özellikle de Rektörlük birimlerinin Karaağaç’tan Balkan yerleşkesine taşınmasını müteakip “Karaağaç yerleşkesi içerisinde mekân ihtiyacı dolayısıyla” müze birkaç defa yer değiştirmiştir. İlk taşınma Mimar Kemalettin’in eseri olan bir zamanlar Edirne istasyonu olarak hizmet veren ve günümüzde Güzel Sanatlar Fakültesi Dekanlığı olarak kullanılan binanın zemin katına olmuştur. Taşınma esnasında müzenin içeriğinde herhangi bir değişiklik olmamış, sadece mekân değişikliği yapılmıştır.
     Müze, Güzel Sanatlar Fakültesi'nin kullanım kapasitesinin artışına bağlı olarak 2014 yılı sonlarında bir kez daha yer değiştirmiş, Müze içerisindeki eşyalar şimdiki Milli Mücadele ve Lozan Müzesi için tahsis edilen binaya taşınmıştır. Trakya Üniversitesi Müzeler Yürütme Kurulu’nun Rektörlük koordinasyonunda yürüttüğü çalışmalar sonucunda mevcut müzenin adı, 29 Ocak 2015 tarihli Senato Kararı gereğince “Milli Mücadele ve Lozan Müzesi” olarak değiştirilmiştir. İsim değişikliği ile birlikte güncellenen senaryoya bağlı olarak müze bilgi, belge, materyal yönünden zenginleştirilmiş, yenilenen teshir-tanzimi ile 19 Nisan 2016 Salı günü açılışı gerçekleşmiştir. Sonuç itibariyle; 2014 yılı sonlarında ortaya çıkan Milli Mücadele Müzesi kurma fikri, 2015 yılı başlarında “Milli Mücadele ve Lozan Müzesi”ne dönüşmüş ve uzun süren çalışmalardan sonra 2016 yılında yapılan açılış ile neticelenmiştir.

“Milli Mücadele ve Lozan Müzesi”nde Sergileme Planı

Giriş Kat: Milli Mücadele

Koridor: Mili Mücadele kronolojisi, Mondros Mütarekesi, Sevr Anlaşması ve Lozan haritalarının bir arada sergilenmesi.
A Odası: Biyografiler; Trakya'da Milli Mücadeleye katılmış, Trakya PaşaeliMüdafa'a-i Hukuk-ı Osmaniye Cemiyeti'nin kuruculuğunda bulunmuş ve hizmet etmiş kişilerden bazılarının hayat hikâyeleri ve resimlerinden oluşmaktadır. Bu kişiler şunlardır: M. Şevket Dağdevirenzade, Kasım Yolageldili, M. Şeref Aykut, Faik Kaltakkıran, Cafer Tayyar Eğilmez, Şevket ödül.
Trakya demiryolları haritası ve istasyonların önce Fransız daha sonra da Yunan askerlerince işgali, Trakya Paşaeli Cemiyeti'nin kurulması ve bölgede teşkilatlanması ile ilgili bilgi, belge ve materyaller.
B Odası: Milli Mücadele dönemi Edirne mitingleri, Trakya Paşaeli Cemiyeti'nin ve Trakya'nın Anadolu ve Rumeli Müdafa’a-i Hukuk Cemiyetine bağlanması, Cemiyet tarafından vilayet idaresine el konulması, Trakya Kongreleri (Lüleburgaz ve Edirne Kongresi), Milli Mücadele dönemi Edirne gazeteleri hakkında bilgi ve belgeler.
C Odası: Trakya'nın işgaline karşı alınan bazı tedbirler, Trakya'nın Yunan askerlerince işgali ve Cafer Tayyar Paşa'nın esareti, işgal dönemi Yunan mezalimi ve protestolara dair yazışmalar, işgal dönemi hatıraları, sürgün edilenlere dair mektup, belge ve resimler.
D Odası: Trakya'nın kurtuluşuna giden yol; Anadolu Zaferi, Milli Mücadeleye hizmet edenler, Trakya Milis kuvvetleri, Mustafa Kemal Paşa'nın Trakya davasının kazanılmasına olan inancı ve katkısı, Mudanya Mütarekesi ve Trakya'nın tahliyesi için yapılan hazırlıklar belge ve resimlerle anlatılmaktadır.

Birinci Kat: Trakya'nın Kurtuluşu ve Lozan 
Koridor: Lozan Kronolojisi, Edirne Vilayeti haritası ve 1914 nüfus bilgileri.
F Odası: Trakya'nın kurtuluşu; Trakya Kumandanı Refet Bele ve Edirne Valisi Şakir Kesebir hakkında bilgi, Trakya jandarma teşkilatı, mülki görevlileri ve Trakya'nın Türklere devir teslimi ve özel olarak da Edirne'nin kurtuluş günü 24-25 Kasım 1922'de yaşananlara dair bilgi, belge ve resimler.
G Odası: Lozan Konferansı ve Barış Antlaşması; Lozan delegasyonu ve görevlileri resimleri, Lozan Heyetine verilen Talimatname ve yetki belgeleri, Konferans binası ve salonlarına ait resimler, imza belgeleri, heyet ile Ankara arasındaki yazışmalardan örnekler, Antlaşmaya göre Trakya sınırı ve askerden arındırılan yerlerle ilgili hükümler ve haritalar yer almaktadır.
H Odası: Lozan Konferansına ait resimler, karikatürler, Lozan Barış Antlaşması Karaağaç Protokolü, Demiryolu ulaşımı ve Karaağaç istasyonunun kullanımı ve Karaağaç'ın 15 Eylül 1923'te Türklere devir teslimine dair belge ve resimler.